भाषा र देशप्रेम : बिक्रम थापा

चैत्र १७ गते २०७८,तिलोत्तमा सिटी। अतिथि देवो भव:को सवालमा घरमा कोहि आगन्तुक आएभने हामिले ती आगन्तुकलाई पहिला अभिवादन गर्दछौं।चकटी,गुन्द्री  पिँढीमा ओछ्याएर आसन ग्रहण गर्न आग्रह गर्छौं।अनि पानी अथवा महि दिएर पाहुनाको सत्कार सम्मान गर्दछौं।हामि हरेक नेपालीले आफुभन्दा ठुलोलाई सम्मान,सानोलाई प्रेम गर्नुपर्छ भन्ने कुरा सानैदेखि सिकेका छौं।मातापिताबाट सिकेको शिष्टाचारले हामिलाई मजबुत बनाएको छ।

राष्ट्र देवो भव:को सवालमा हाम्रो पालाको शिक्षा प्रणालीमा "श्रीमान गम्भीर नेपाली,प्रचण्ड प्रतापी भूपती"...भनेर राष्ट्रिय गीत गाउने गर्दथ्यौं।कक्षागत गीत "हट्ने हैन डटि लड्ने नेपालीको बानी हुन्छ ..."भनेर सिकेका थियौं।त्यतिबेला हामी भविष्यको कर्णधार थियौं।अहिलेका भविश्यका कर्णधार हाम्रा बालबालिकाले कक्षागत गीत नयाँ पाएका छ्न।साथै हाम्रो राष्ट्रिय गाना पनि नयाँ जन्मेको छ।बहुल जाति,भाषा,धर्म,संस्कृतिलाई समेटेर हामी सारा नेपालीलाई कहिल्यै  नचुँडिने गरि  एउटा मालामा उनेको छ। 

प्राचीन इतिहासलाई कोट्याएर हेरियो भने संसारमा सर्वत्र वर्गीय विभाजन रहेको भेटिन्छ।तत्कालीन अखण्ड कोरियामा पनि कुनैबेला वर्गीय,लैङ्गिक भेदभाव थियो।जनतालाई संस्कार,शिक्षाको महत्त्व भन्दा बढि महत्त्व  एक छाक भोजनको थियो।विदेशी साम्राज्यवादी आएर इनिहरुको भाषा,इतिहासनै पतन गराएका थिए।विदेशीहरुको संस्कार संस्कृति सिक्नु परेको बाध्यता पनि सिर्जना भएको थियो।आज यस्तै संस्कार र शिष्टाचारको नालीबेली कोरियाको इतिहासको पन्नाबाट

कोरियामा वर्ण व्यवस्थाको इतिहास खुबै लामो छ।शासन व्यवस्थामा राजाको इतिहास पनि दुई हजार वर्षको रहेको पाइन्छ।भाषाको कुरा गर्नु पर्दा लिखित इतिहासको सुरुवात पहिलो शताब्दी सँगै चिनियाँ भाषा कोरियामा आगमन भएको थियो।जसले चिनियाँ भाषालाई राजकीय भाषाको रुपमा दर्ता गराएको थियो।दरबारिया तथा भारदारहरुले यो भाषा लेखपढ गर्दथे।जनताहरुले लेखपढ गर्न पाउने प्रावधान थिएन।

१५औँ शताब्दीमा आएर कोरिया भाषाको आविष्कार भयो।तर चिनको भाषाले जरो गाडेको कारण कोरिया भाषालाई दरबारियाहरुले नै दबाएर पछाडि पारे।कोरिया भाषा हुर्कन पाएन।जनता शिक्षित भएमा सत्ता डगमगाउछ भन्ने मान्यता त्यतिबेला हाबी थियो।यसर्थ कोरिया भाषाले गति लिन सकेन।तत्कालीन व्यबस्थाले सर्वसाधारणलाई त केको संस्कार,केको शिक्षा नि, गाँस, बास,कपासमै एकबारको जीवनलाई झुण्ड्याउन बाध्य बनाएको थियो।

कोरियामा वर्ण व्याबस्थाको खारेजी,सारा शिक्षित हुन पाउने समयको सुरुवात

सन १८८० को दशकमा जनताहरुमा  चेतना पलाईसकेको थियो।मानव स्वतन्त्रताको कुरा उठ्न थालेको थियो।कुनै पनि व्यक्तिमा राजा अथवा शासकको हैकम हुनुहुन्न भन्ने चेतना पलाउन थालेको थियो।यसैबीच जनताहरुले जातिय भेदभाव तथा मानव स्वतन्त्रताको लागि  आन्दोलन गरे।आन्दोलनद्वारा वर्ण व्यबस्था हटेर गयो।भेदभाव तथा छुवाछूत प्रथा उन्मुलन भएर गयो।सबै नागरिकलाई समान अधिकारको कानुन बन्यो।सबै जागरुक तथा शिक्षित हुनुपर्ने अभियान चलाइयो।सर्वसाधरणका लागि शिक्षाको ढोका खोलियो।

कोरियाको मानवअधिकार  बामे नसर्दै हत्या

कोरियाका जनताहरुले समान अधिकार पाएर साक्षर हुन नपाउदै सन १९१० मा जापानले कोरियालाई कब्जामा लियो।कोरिया जापानको उपनिवेश बन्न पुग्यो।उपनिवेश बनेपछी कोरियाको राजतन्त्र सदाको लागि पतन भएर गयो। जापानले कोरियाका जनतालाई गँवार बनाउने लक्ष्यले कोरिया भाषाका पाठशाला बन्द गर्‍यो। दस्तावेज, किताब, सबै जलाइदिएर नष्ट गरिदियो।कोरियाको भाषा,संस्कृति,ईतिहास पतन गराएर जापानको भाषा सुरुवात गरायो।कोरियाका जनताहरु जापानको संस्कार सिक्न बाध्य भए।यसरी जापानले छत्तीस  वर्ष कोरियामा राज गर्‍यो।सन १९४५ मा कोरिया जापानबाट स्वतन्त्र भयो।

कोरियामा पुनर्जागरण अभियान,आफ्नै भाषा र परम्पराको सुरुवात

सन १९४८ मा अखण्ड कोरिया टुक्रिएर दुई देश बन्यो।एउटा उत्तर कोरिया बन्यो अर्को दक्षिण कोरिया।दक्षिण कोरियामा पहिलो कोरियाली सरकार बन्यो।इसुङमान भन्ने पहिलो राष्ट्रपति बने।जापानी भाषाका पाठशाला खारेज गरेर उनले देशमा कोरिया भाषा पुनःस्थापन गराए।इनि अंग्रेजीमा पिएचडी गरेका पहिलो कोरियाली नागरिक हुन।उनले बेलायती दार्शनिक "जोन लक"को भनाई अनुसरण गरेर शिक्षालाई जोड दिएका थिए।"शिक्षाले व्यक्तिको चरित्र निर्माण गर्छ भने ,देशमा शक्ति जनताबाट आउँछ"भन्ने जोन लकको उपदेश पालना गरेका थिए भनिएको छ।जस अनुसार कोरियाका सारा जनता शिक्षित हुनु पर्छ भनेर प्रा.बि.र मा.बि.लाई अनिवार्य गराएका थिए।हरेक अभिभावकले छोराछोरी पढाउनै पर्ने कानुन बनेको थियो।सोही अनुसार कोरियाका जनता समान रुपमा शिक्षित हुने प्रक्रिया सुरु भएको थियो।

 कोरियाका बालबालिकालाई संस्कारी र राष्ट्रप्रेमी बनाउने अभियान सुरुवात(१९७०)

सन १९७० को  दशक सम्म  कोरियाका त्रियानब्य प्रतिशत

बालबालिका जोड दुईको पढाइ पास गरेका भइसकेका थिए।त्यो समय राष्ट्रपति फाक चङही भन्ने कुर्सीमा थिए।फाकचङही नेपोलियन बोनापार्टबाट प्रभावित नेता थिए।नेपोलियनको "तिमी मलाई असल आमा देउ बदलामा म तिमिलाई असल राष्ट्र दिने छु।"भन्ने  भनाईबाट प्रेरित थिए।जस अनुसार उनले कोरियाका बालबालिकालाई हरेक घरबाट रष्ट्र प्रेमको भावना, अनुशासन,संस्कारलाई जोड दिने तालिम दिन सुरु गरेका थिए।

कोरियाको खनगुक विश्वविद्यालयका प्रोफेसर डा."सिन ब्यङ जु" भन्नेको भनाई अनुसार फाकचङ ही राष्ट्रपतिले हरेक बिहान रेडियोबाट देश भक्तिको गीत बजाउन सुरुवात गराए।उनी र उनैको छोरिले लेखेको गीत "उरि दो  छाल सारा फोसे"(हामी पनि सुखी खुसीको जीवन जिऔं)भन्ने गीत बजाउन थालियो।कोरियाका जनता यहि गीतमा मोहित हुन थाले।क्रमशः राष्ट्रिय पिटी गीतको साथमा पिटीको सुरुवात गरियो।तत्पश्चात विद्यालयमा दस बजेको पिटी सुरुवात गरियो।बालबालिकाले पिटीमा शारीरिक व्यायामको सुरुवात गरे।साथै राष्ट्रिय गीत गाउने सुरुवात गरियो।पाठशालाको मध्यान्तरमा राष्ट्रको झण्डाको कसम खाने प्रणाली लागू गरियो।यो कसमले हरेक कोरियाली नागरिकको राष्ट्र प्रती प्रेम हुन थाल्यो।

त्योबेलासम्म कोरियाका मानिसको परिवार ठूलो थियो।साथै पितृसत्तात्मक राज्य भएकोले छोरो नै हुनु पर्छ भन्ने मान्यता रहि आएको थियो।जसले आधा दर्जन सम्म सन्तान जन्माउने गर्दथे।यसलाई पनि कटौती गरेर छोरा अथवा छोरी जे भएपनी दुई सन्तान मात्र जन्माउने अभियान चलाइयो।यसरी उच्च शिक्षाले कोरियाका जनतालाई एकताको सुत्रमा बाँध्न सफल भयो। आज कोरियाका जनता  "आर्थिक सहयोग तथा विकास संगठन" (OECD)ओइसिडी मा भएका जर्मनी,नर्वे,फिनल्यान्ड, स्विडेन देशका जनताको तुलनामा अगाडि देखिन्छन।जोड दुई पढेका बालबालिका ९९.९९९ प्रतिशत रहेको छ।कोरियाली नागरिकमा पनि  "म" भन्ने भावना छैन।भेदभाव भन्ने शब्द प्रयोगमा आउँदैन।उमेरमा आफू भन्दा ठुलोलाई सिर निहुर्याएर अभिवादन गर्दछन।संस्कार,अभिवादन,विकासमा नाम कमाइसके।यो देशको एकता सदैव बनिरहोस।हामी सबैको शुभकामना।

हाम्रो देश नेपाल र हामी नेपाली 

शिक्षा यस्तो हतियार हो जसले तरबारको धारलाई बोधो बनाईदिन्छ।वास्तबमा राष्ट्र  समृद्ध हुनको लागि त्यो देशको हरेक परिवार राम्रो र संस्कारयुक्त हुन जरुरी हुन्छ।असल संस्कार नै हरेक सन्तानको सफलताको आधार हो।हरेक सन्तानलाई मातापिताबाट संस्कार,शिक्षा मिल्न जरुरी हुन्छ।भनिन्छ छोराछोरी जन्माउदैमा कोहि आमा बाबा कहलाउँदैनन।आज हामी परदेशीका छोराछोरी कोहि माता बिना,कोहि पिता बिना अधुरो प्रेममा हुर्किरहेका छन।महाभारत कथाको देवरथ (भिष्म पितामह)ले जस्तै माता र पिताको स्नेह,संस्कार एकसाथ पाएका छैनन।तसर्थ अब हामी परदेशीको एउटै आवाज कोहि पनि नेपाली सन्तान लाहुरे भएर भारत ,वेलायत,सिङ्गापुर जान नपरोस।प्रमाणपत्र मदुसमा राखेर पैसा कमाउन विदेशिन नपरोस। स्वाभिमानी,संस्कारी नेपाली हामी सबैको कल्याण होस।